27.1 C
تهران
تیر ۱۳, ۱۳۹۹
دیپلماسی انرژی
گزارش گاز

بازیگران بزرگ بازار گاز

طی ۱۰ سال آینده ، سه صادرکننده بر بازار جهانی گاز مسلط خواهند شد: روسیه، ایالات متحده و قطر. البته سایر صادرکنندگان این حوزه ( نروژ، استرالیا، کانادا) بازیگران بزرگی خواهند ماند، اما تأثیر آنها منطقه‌ای خواهد بود و نه در سطح جهانی. بازیگران موجود در این فضا حضور خود را گسترش خواهند داد، اما هیچ کشوری به اندازه این سه کشور رشد نخواهد کرد. در این میان، چین در واردات گاز از ژاپن پیشی گرفته و به بزرگترین مقصد برای گاز تبدیل خواهد شد و حتی به حجم واردات کل گاز اروپا نزدیک می‌شود.

این تغییرات عمیق باعث احیای بازار گاز،  یکپارچه‌تر و رقابتی شدن آن خواهد شد. اما این سیستم همچنین ممکن است به این بازیگران بزرگ فرصت دهد که قدرت بازار را در دست گرفته و با استفاده از اهرم‌هایی که در اختیار دارند، قیمت ها و جریان‌ها را تحت تأثیر قرار دهند. مسائل ژئوپلیتیکی هم می تواند به عنوان یک عامل مهم، در این میان موثر باشد. بنابراین جهان گاز از سه جهت درگیر می‌شود: یکپارچه‌سازی و رقابت بیشتر، تلاش‌های بیشتر برای بکارگیری قدرت بازار و استفاده بیشتر از ژئوپلیتیک که منابع بازار را  پیچیده می‌کنند. سوال بزرگ این است که کدام یک از این سه نیروی رقیب در این عصر جدید ، حرف بیشتری برای گفتن خواهند داشت.

در سال ۲۰۱۸ ، شش صادر کننده عمده گاز در جهان وجود داشتند که بیش از ۶۰ درصد صادرات جهانی را به خود اختصاص می‌دادند. از این شش کشور، نروژ، استرالیا و کانادا روند صعودی کوتاه مدت را محدود کرده‌اند و اکثراً یک منطقه- به ترتیب اروپا، آسیا و آمریکای شمالی- را تأمین می‌کنند. در مقابل، سه تأمین کننده دیگر- روسیه، قطر و ایالات متحده- برنامه‌های توسعه‌ای بزرگی دارند و می‌توانند چندین منطقه را تأمین کنند. این اثر ترکیبی- حجم صادرات ، چشم انداز رشد و دسترسی جغرافیایی- این سه منبع بزرگ را از بقیه جدا می‌کند، دقیقاً همانطور که مقیاس و رشد چین آن را بین واردکنندگان شاخص می‌کند

در دهه آینده، صادرات گاز طبیعی مایع‌شده (ال ان جی) روسیه تقریباً سه برابر شده و به ۶۸ میلیارد مترمکعب خواهد رسید زیرا پروژه “Yamal LNG” به ظرفیت کامل می‌رسد و “Arctic LNG 2 ” (به علاوه دو پروژه کوچکتر) وارد چرخه می‌شود. به این ترتیب ظرفیت صادرات روسیه تقریباً ۱۶۸ میلیارد مترمکعب و شاید بیشتر نیز افزایش خواهد یافت.

قطر در سال ۲۰۱۸، ۱۲۵ میلیارد مترمکعب گاز صادر کرده که اکثر آن از طریق ال ان جی و بیشتر به بازار آسیا بوده است. قطر پترولیوم در نظر دارد ظرفیت ال ان جی خود را در داخل کشور ۴۳ درصد گسترش دهد؛ این شرکت همچنین یک پروژه مهم صادراتی ال ان جی را در ایالات متحده در اختیار دارد. پس از انجام شدن توسعه برنامه‌ریزی‌شده در رأس الفان، صادرات ال ان جی قطر تقریباً ۴۵ میلیارد مترمکعب رشد و سپس صادراتش به ۱۷۰ میلیارد مترمکعب خواهد رسید.

ایالات متحده در سال ۲۰۱۸، ۹۶ میلیارد مترمکعب صادر کرد که ۷۰ درصد آن از طریق خط لوله بود، اگرچه به دلیل واردات  قابل توجه از طریق خط لوله، صادرات خالصش کمتر بوده است. صادرات خط لوله به طور پیوسته رشد کرده و این کار را ادامه خواهد داد. بر طبق گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا، در اواسط دهه ۲۰۲۰ پس از آن که همه پروژه‌های در دست ساخت وارد چرخه شوند، صادرات ال ان جی ایالات متحده به بیش از ۱۴۰ میلیارد مترمکعب خواهد رسید که یک افزایش پنج برابری است.

در سمت تقاضا، ظهور خیره کننده چین به عنوان یک مقصد برای گاز خودنمایی می‌کند. چین واردات ال ان جی را در سال ۲۰۰۶ آغاز کرد اما واردات از طریق خط لوله تا سال ۲۰۱۰ آغاز نشده بود. با این وجود طی بیش از یک دهه، چین به کانون توجه بازار جهانی گاز تبدیل شده است.

از سال ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۸ ، چین نیمی از رشد عرضه جهانی ال ان جی را به خود اختصاص داد. آژانس بین‌المللی انرژی انتظار دارد که واردات ال ان جی چین تا سال ۲۰۲۴ از صادرات ژاپن فراتر رود و در مقایسه با سال ۲۰۱۸، ۴۸ درصد افزایش یابد. روند صعودی بیشتری نیز وجود دارد: با افزایش عرضه از سوی قزاقستان و ازبکستان، واردات از طریق خط لوله از آسیای مرکزی به رشد خود (۲۳ درصد در سال ۲۰۱۸) ادامه می‌دهد. البته تضاد با سایر واردکنندگان کاملاً واضح است. اگرچه واردات گاز اروپا افزایش خواهد یافت، اما بازار کلی گاز بعید است که رشد کند و حتی ممکن است کوچکتر شود. مطمئناً اروپا اهمیت جهانی خود را به عنوان گزینه آخر بازار گاز حفظ خواهد کرد، اما در سیستم جدید در حاشیه آن قرار دارد.

همه این‌ها تغییر خواهند کرد. روسیه خط لوله جدیدی را به چین باز خواهد کرد و دسترسی جهانی خود را از طریق ال ان جی گسترش خواهد داد. قطر، متنوع‌ترین صادر کننده جهانی، صادرات خود را افزایش داده و منبع عرضه جدیدی را در نیمکره غربی اضافه خواهد کرد. ایالات متحده با توانایی دستیابی‌اش به بازار آسیا، اروپا و آمریکا به عنوان صادرکننده مهم در حوزه گاز ظهور خواهد کرد و چین ضمن ایجاد شبکه بزرگی از خطوط لوله از روسیه، آسیای مرکزی و آسیای جنوب شرقی حضور خود در بازار ال ان جی را گسترش خواهد داد.

ژئوپلیتیک جهان جدید گاز، پیچیده خواهد بود. استراتژی روسیه اکنون هنگامی که موضوع گاز در میان باشد “همه موارد ” را شامل می شود: صادرات به اروپا و آسیا، از طریق خط لوله و ال ان جی، از مسیرهای قدیمی و مسیرهای جدید، با شرکایی شامل شرکت‌های اروپایی، شرکت‌های ژاپنی، و شرکت‌های ملی نفت آسیایی، و در هم آمیختن مسائل تجاری سازی، ژئواستراتژی و بازارگرایی.

ممکن است تفکر قطر نیز تغییر کند. از نظر تاریخی ، قطر از بازی سیاسی با ال ان جی بیزار بوده و به عنوان مثال از ارائه قیمت‌های ارزان‌تر برای تأمین منافع سیاسی امتناع ورزیده و همیشه معامله سختی را برای ال ان جی به همراه داشته است. اما دنیای قطر با توجه به دوگانگی آمریکا در قبال خلیج فارس و عدم تمایلش به ایستادن در کنار قطر در درگیری ها با عربستان سعودی (حداقل نه آنقدر که قطر می‌خواست) تغییر کرده است. تصور استفاده قطر از ال ان جی برای تقویت روابط سیاسی خود کار سختی نیست.

وابستگی فزاینده چین به واردات، واقعیت های خود را نیز ایجاد خواهد کرد. تاکنون، رویکرد چین به ال ان جی، مانند رویکرد سایر واردکنندگان بوده است: امضای قراردادهای بلند مدت و کوتاه مدت، گسترش منابع مالی و متنوع سازی منابع گاز. در حقیقت تصمیم استراتژیک این کشور تا کنون پرهیز از اتکا به ایالات متحده است.چین همچنین به ساخت شبکه وارداتی خود ادامه خواهد داد، طوریکه احتمالا به زودی  سبد واردات چین متنوع ترین سبد در جهان خواهد بود.

استراتژی ایالات متحده در این زمینه چند وجهی بوده و در بعضی مواقع وضوح کمتری دارد. ایالات متحده کشورها را تشویق به خرید ال ان جی می کند که هدف او امنیت انرژی و یا کسب سود های اقتصادی است.

این اثر کوچک اما قابل توجه بوده است. بسیاری از معاملات دارای پس‌زمینه‌های ژئوپلیتیکی واضحی هستند، به عنوان مثال، اتکای سنگین لهستان به قراردادهای ال ان جی ایالات متحده، تصمیم قطر برای ساخت یک مرکز صادرات ال ان جی در ایالات متحده ، و تصمیم شرکت سعودی آرامکو مبنی بر پرداختن به ال ان جی برای نخستین بار با عقد قرارداد برای خرید گاز از ایالات متحده. اگر ایالات متحده قادر به استفاده حداکثری از منابع مالی دولتی برای پروژه‌های گازی خارج از کشورش باشد، این فشار ممکن است جذابیت بیشتری داشته باشد.

به طور خلاصه، بازار جهانی گاز طی یک دهه آینده به سه جهت مختلف کشیده خواهد شد: ظهور سه بازیگر مهم جهانی (روسیه، قطر و ایالات متحده)  و تشدید رقابت، در حالی که چین تبدیل به یک میدان نبرد کلیدی خواهد شد و در آن گاز خط لوله و ال ان جی با هم روبرو می‌شوند. این چهار بازیکن ممکن است سعی کنند که قدرت بازار را به کار گرفته و به منظور تأثیرگذاشتن بر قیمت‌ها تولید را پیچ و تاب دهند و احتمالا گاهی نیز در این کار موفق شوند. در نهایت این کشورها ممکن است به دنبال تبدیل قدرت بازار به قدرت سیاسی نیز باشند و اختلافات ژئوپلیتیکی مانع از حضور این سیستم با توجه به نیروهای بازار خواهد شد.

تاریخ: ۲۰۱۹/۹/۱۰

منبع: مرکز مطالعات استراتژیک و بین الملل (CSIS)

Related posts

ال ان جی؛ از عدم قطعیت تا عدم قطعیت

ali

ژئوپلیتیک تجارت گاز آسیا و اروپا

ali

گزارش تحولات بازار گاز- ۳۰ ژوئن

ali

ارائه دیدگاه