32.1 C
تهران
تیر ۱۶, ۱۳۹۹
دیپلماسی انرژی
گزارش منطقه

پرونده ویژه: بررسی بازار فرآورده‌های نفتی در کشورهای منطقه (افغانستان)

با اعمال مجدد تحریم‌های ایالات متحده علیه ایران، صادرات نفت کشور به شدت کاهش یافته است. حجم بزرگ محموله‌های نفت خام و تراکنش‌های مربوطه، محدود بودن خریداران نفت و قابل‌شناسایی بودن مبدا تولید نفت خام باعث شده است تحریم نفت کاری نسبتا آسان برای آمریکا باشد.

یکی از راه‌کارهایی که برای مقابله با کاهش درآمد ناشی از نفت پیشنهاد می‌شود صادرات فراورده‌های نفتی به جای نفت خام می‌باشد. فراورده‌های نفتی در حجم و مبالغ خردتری نسبت به نفت خام به فروش می‌رسند و با توجه به تعدد خریداران و فروشندگان در این بازار، رهگیری و تحریم خرید و فروش آن‌ها کاری بسیار دشوار است.

در این پژوهش در مورد وضعیت بازار فراورده در کشورهای منطقه بررسی‌ای صورت گرفته و آمار مربوط به تولید، مصرف، صادرات و واردات شش فراورده اصلی، یعنی بنزین، گازوئیل، نفت سفید، سوخت جت، گاز مایع و نفت کوره مربوط به کشورهای همسایه جمع‌آوری شده است. لذا گزارش مربوط به هر یک از کشورها به صورت جداگانه ارائه خواهد شد.

گزارش حاضر در مورد کشور افغانستان بوده و اطلاعات و آمار مربوط به تولید و مصرف فرآورده در این کشور را مورد بررسی قرار می‌دهد.

کشور افغانستان دارای حدود ۲ میلیارد بشکه ذخایر نفت و ۵۰ میلیارد متر مکعب ذخایر گاز می‌باشد که مقادیر ناچیزی محسوب می‌شوند. این کشور به علت جنگ‌های طولانی مدت و عدم توسعه‌یافتگی، مصرف فراورده نفتی کمی نسبت به جمعیت خود دارد. ظرفیت پالایشی این کشور بسیار محدود و حدود ۴۰ هزار بشکه در روز است و محصولات با کیفیت پایینی تولید می‌کند.

نیاز افغانستان به فراورده‌های نفتی در سال‌های اخیر عمدتا از کشورهای ایران و ترکمنستان تامین شده است. واردات افغانستان از ایران بیش‌تر شامل بنزین و گازوئیل و واردات از ترکمنستان عمدتا شامل نفت سفید یا سوخت جت و گاز مایع بوده است. روسیه،  قزاقستان، ازبکستان، پاکستان و آذربایجان از دیگر صادرکنندگان بزرگ فراورده‌های نفتی به افغانستان محسوب می‌شوند. با توجه به محصور بودن این کشور در خشکی و نیز نبود راه‌آهن، فراورده‌ها عمدتا توسط تانکر وارد کشور می‌شوند. شکل ۱ حجم صادرات فراورده‌های نفتی از مبدا ایران به افغانستان را در چهار سال گذشته نشان می‌دهد. این آمار نشان می‌دهد در سال‌های اخیر حجم  صادرات بنزین و گازوئیل ایران به افغانستان روند کاهشی و حجم صادرات گاز مایع روندی افزایشی داشته است.

شکل ۱ -آمار واردات فراورده‌های نفتی افغانستان از مبدا ایران [اداره مرکزی آمار افغانستان]

واردات فراورده‌های نفتی در افغانستان عمدتا توسط چند شرکت بزرگ انجام می‌گیرد (شکل ۲). عمده این واردات از مرزهای نیمروز و هرات انجام می‌شوند.(شکل ۳)

شکل ۲- حجم واردات شرکت‌های واردکننده فراورده‌های نفتی به افغانستان در سال ۲۰۱۴ [ دفتر مشاوره اقتصادی افغانستان ]

            شکل ۳- سهم مبادی مختلف از واردات فراورده‌های نفتی در سال ۲۰۱۴ [ دفتر مشاوره اقتصادی افغانستان ]

                 

  • شکل ۴ نمودار واردات فراورده‌های نفتی افغانستان را در چهار سال میلادی اخیر نمایش می‌دهد.

شکل ۴- آمار واردات فراورده‌های نفتی کشور افغانستان [اداره مرکزی آمار افغانستان]

با توجه به عدم وجود طرح‌های پالایشگاهی در شرف اتمام در افغانستان، پیش‌بینی می‌شود این کشور هم‌چنان به صورت فزاینده به واردات فراورده‌های نفتی از کشورهای همسایه نیازمند باشد. برسی روند مصرف در سال‌های اخیر می‌توان به صورت تقریبی مصرف این کشور را در پنج سال آتی پیش‌بینی نمود.(شکل ۵)

شکل ۵- پیش‌بینی مصرف فراورده‌های نفتی در کشور افغانستان [تحلیل نویسنده]

طبق آمارهای سال ۲۰۱۵، کشور افغانستان دارای حدود ۴۰۰ هزار تن (معادل ۸ میلیون بشکه) ظرفیت ذخیره‌سازی فراورده‌های نفتی است که حدودا معادل ۱۰ درصد مصرف افغانستان می‌باشد. حدود ۲۲۳ هزار تن از این ظرفیت ذخیره‌سازی تحت اختیار شرکت سوخت و گاز مایع است که از این مقدار حدود ۱۶۳ هزار تن عملیاتی می‎‌باشد (شکل ۶).

 

شکل ۶- پراکندگی و ظرفیت مخازن ذخیره‌سازی فراورده‌های نفتی تحت اختیار FLGE (تن) [ دفتر مشاوره اقتصادی افغانستان ]

در توزیع فراورده‌های نفتی پنج شرکت عمده دخیل هستند که اسامی آن‌ها عبارت است از: افغان پترولیوم، احمدیار گروپ، یونایتد انرژی، سان پترولیوم و غضنفر نفت گروپ. البته این شرکت‌ها فقط بخشی از توزیع فراورده‌ها را در اختیار دارند و بخش بزرگی نیز در اختیار صاحبان خصوصی جایگاه‌های سوخت، عمده‌فروشان و فروشندگان خیابانی است (شکل ۷). جدول ۱ اطلاعات برخی از شرکت‌های فعال در حوزه نفت و گاز افغانستان را نشان می‌دهد.

 

شکل۷- ساختار توزیع‌کنندگان فراورده‌های نفتی در افغانستان [ دفتر مشاوره اقتصادی افغانستان ]

 

 

جدول ۱- برخی از شرکت‌های خصوصی فعال در حوزه نفت و گاز افغانستان [دفتر مشاوره اقتصادی افغانستان]

بر اساس آمارهای دولت افغانستان، قیمت واردات فراورده‌های نفتی در سال ۲۰۱۸ به طور متوسط مطابق جدول ۲ می‌باشد. 

جدول ۲- متوسط قیمت فراورده‌های وارداتی افغانستان در سال ۲۰۱۸ [اداره مرکزی آمار افغانستان]

کشور افغانستان با توجه به نبود پالایشگاه‌ برای تامین نیاز خود به خارج از کشور وابسته است و آمارهای رسمی دولت افغانستان نشان می‌دهد واردات رسمی این کشور در سال ۲۰۱۸ حدود ۷ میلیون لیتر در روز بود که عمده آن از لحاظ حجمی از گاز مایع و بنزین تشکیل می‌شد. در نتیجه، نسبت مصرف فراورده‌ها به جمعیت این کشور بسیار پایین بوده و بازار فراورده افغانستان بازار بزرگی محسوب نمی‌شود. این موضوع می‌تواند ناشی از عدم توسعه‌یافتگی این کشور و نیز نبود تعداد زیاد خودروی شخصی در این کشور باشد. البته باید در نظر داشت بخشی از مصرف این کشور از طریق قاچاق تامین می‌شود که در آمارهای رسمی لحاظ نمی‌شود. در سال‌های اخیر صادرات گاز مایع ایران به افغانستان روند صعودی و صادرات بنزین و گازوئیل روند نزولی داشته است که این کاهش توسط ترکمنستان جبران شده است. در مجموع صادرات رسمی ایران از ۳.۲ میلیون لیتر در روز در سال ۲۰۱۵ به ۲.۸ میلیون لیتر در روز در سال ۲۰۱۸ کاهش یافته است. با توجه به‌ روند مصرف فراورده و نبود طرح پالایشی در شرف اتمام به نظر می‌رسد واردات (رسمی) فراورده‌های نفتی اصلی در افغانستان از ۸ میلیون لیتر فعلی به حدود ۱۱ میلیون لیتر در روز در سال ۲۰۲۳ برسد.

تاریخ: ۱۳۹۸/۰۹/۲۳

منابع اطلاعات: اداره مرکزی آمار افغانستان ، دفتر مشاوره اقتصادی افغانستان

تهیه و تنظیم گزارش: دیپلماسی انرژی

Related posts

احداث خط لوله عسلویه ـ بازرگان و فرصت های آن در صادرات گاز به بازار ترکیه

ali

همکاری منطقه ای- از آرزو تا واقعیت

ali

برنامه پکن برای کنترل بازار نفت

ali

ارائه دیدگاه